|
Çalışma sırasında flotte sıcaklığı, pH değeri ve tuz içeriği(elektrolit)
değişmediği sürece işlem sırasında oluşan dinamik denge çok fazla değişmez. Bu
yöntemde aplikasyon süresi uzundur. Doğal olarak uzun süreli aplikasyon
sırasında bir taraftan flottedeki kimyasal maddeler kumaş üzerine geçerken,
kumaş üzerine daha önce geçmiş olan bir kısım maddelerin de liflere bağlanması(fiksajı)
gerçekleşmektedir.
Bu yönteme göre çalışan makinalar:
Haspel Boyama Makinaları, Jet Boyama Makinaları, Overflow Boyama
Makinaları, Üniversal Boyama Aparatları , Boyama Yıldızı
Makinaları gibi makinalardır.
Overflow Boyama Makinası
Overflow tipi makinalar, günümüzde dokuma ve örme pamuklu, yünlü, viskon,
polyester, poliakrilonitril kumaş ve trikotajların boyanmasında oldukça yaygın
bir kullanım alanına sahiptir. Overflow tipi makinalarda ilk çıkan jet
tipi makinalarda görülen bazı sakıncalar ortadan kaldırılmıştır.
Makinaların az yer kaplaması, son gelişmelerle düşürülen flotte oranı, yüzey
tüylenmemesi yapmaması, yoğun flotte teması sonucu düzgün boyama gibi
avantajlara sahiptir.
Overflow boyama makinaları; temel olarak kumaşın taşındığı bir taşıma
borusu , kumaş taşıma çıkrığı ve tekneden oluşur. Bu prensip ile overflow
boyama makinaları jet boyama prensibi ile klasik haspel makinaların
optimum bir kombinasyonu gibi düşünülebilir.
Overflowlarda kumaş hareketi, çıkrıktan düzeye şeklindedir. Kumaş çıkrıktan
sonra taşıma borusuna geçer ve tekrar tekneye yığılır. Ortalama hız 250 m/dk
civarındadır. Türkiye’de en çok kullanılan makine tipi overflowdur.
Haspel Boyama Makinaları
Haspel flottenin durgun, tekstil materyalinin hareketli olduğu bir makinadır.
Flottede materyal hareketinden kaynaklanan bir çalkalanma söz konusudur.
Haspel boyamada kumaşlar uç uca eklenerek materyal birkaç yüz metre uzunluğa
getirilir. Kumaş halat halinde ve gerilimsiz olarak boyanır. Burada kumaş kendi
orjinal yumuşak tutumunu ve dolgunluğunu korur. Bu metod, kamgarn ve strayhgarn
kumaşlarda olduğu kadar örgü kumaşlarda da geniş çapta kullanılır. Eskiden
Türkiye’de üretilmesi ve basit yapıları nedeniyle çok yaygın olan haspeller;
önce jetler daha sonra da overflowlar geliştirilmesiyle önemini kaybetmişlerdir.
Haspel makinalarının en büyük dezavantajları uzun flotte oranında (
1:15-1:30 ) çalışılması ve kırık izi kalma tehlikesidir. Haspel flottenin yer
aldığı bir tekne ile bunun üzerinde bulunan sonsuz kumaşı taşıyan hareketli bir
çıkrıktan oluşur. Kumaş sonsuz halat formunda dönen bir çıkrık yardımıyla
flottenin içinde katlanır ve kumaş böylece büyük bir zamanını flotte içerisinde
geçirmiş olur. Çıkrık kesiti elips veya yuvarlak olabilir. halat formunda birçok
kumaş yan yana aynı flottede boyanabilir.
Haspellerde halat halinde çalışıldığından, kırışıklık tehlikesi fazla
olan kumaşların terbiyesinde bu makine sakıncalıdır. Bunun dışında her türlü
liften yapılmış kumaşlar için uygundur.
Jigger Boyama Makinası
Enlemesine açık durumdaki kumaşın, tekrar tekrar bir silindirden diğer boş
silindire küçük hacimli flotteden geçirilerek sarılması şeklinde işlem gördüğü
makinadır. Jiggerlerde kumaşın flotte içerisinde kaldığı süre çok
azdır, asıl reaksiyon sargılarda gerçekleşir. Jigger makinalarında tekne oldukça
küçüktür. Teknenin üst kısmındaki iki tane tahrikli sarma donanımı
bulunmaktadır. Jiggerde kumaş, flotte içinden geçerek tahrikli sarma
donatımı bulunmaktadır. Jiggerde kumaş, flotte içinden geçerek tahrikli sarma
silindirinden birine sarılır ve bütün parti tamamlandıktan sonra kumaşın geçiş
yönü değişir,tekrar flotteden geçerek ikinci silindire sarılır. Jigger boyamada,
kumaşın bir kerede flotteden geçirilip, sarılmasına ‘pasaj’ denir. İşlem
talimatlarında jigger işleminin süresi pasajın sayısıyla belirtilir. Çeşitli
etkenlere bağlı olarak pasaj sayısı 2-30 arasında değişir. Normal bir boyama
işlemi 4-6 pasaj sürmektedir. Yapılan tüm işlemler sırasında kumaş enine açık
haldedir. Jigger boyama makineleri emdirmeden sonra kimyasal fiksaj
işleminde kullanılabilmeleri nedeniyle işletmelere esneklik sağlamaktadır.
Jigger boyamada önemli noktalar:
- Silindirlere sarımın düzgün olması gerekir.
- Sargının çabuk soğumaması için, jiggerin kapalı olmasında fayda vardır. Bazı
konstrüksiyonlarında sarma silindirleri de ısıtılmaktadır. Sarma silindirlerinin
soğuması nüans farklılıklarına sebep olur.
- Kumaş sargılarının oluşturulmasında kat veya kenar kıvrımlarının önlenmesi
için en açıcılar kullanılır.
Jet Boyama Makinası
Malzemenin flotte sirkülasyonu ile hareket ettirildiği makinalardır.
Özellikle pamuklu mamüllerin boyanması için uygundur. Ancak yoğun flotte
basıncının materyal yüzeyini tahrip etmesi göz önünde bulundurulursa, mamül
hareketinin çıkrık ile desteklendiği, flotte akış borusunun çapına bağlı olarak
akış basıncının ayarlanabildiği jet+overflow tipi makinalar daha
uygundur.
Jet Boyama Makinalarında en büyük problem kırık tehlikesidir. Soğutma
hızının hızlı olması bu tehlikeyi oldukça yükseltir. Kırık tehlikesinin
önlenebilmesi makinada soğutmanın yavaş olmasına ve tekstil yardımcı
maddelerinin(kırık önleyici) kullanılmasına bağlıdır. Jetlerde dikkat edilecek
bir başka husus da topların birbirine dikilmesidir. Top uçlarının katsız olarak
zincir dikiş ile dikilmeleri gerekir. Makinadaki bir başka problem ise
kumaşın kopması veya düğümlenmesidir. Her iki durumda da makine soğutularak
kapak açılır, düğüm veya top uçları aranır. Soğutma sırasında mal hareketsiz
olduğundan abraj tehlikesi oluşacaktır. Bu gibi hallerde hata bulunup
düzeltildikten sonra (düğüm veya kopuk) boya banyosuna reçetenin %10’u kadar
banyo ve fazla miktarda egalize maddesi ilave edilerek boyama işlemine yeniden
başlanarak devam edilir. İşlem sonunda abraj düzeltilmemiş ise yapılacak işlem
koyu renge boyamaktır. |
